เป็นประเพณี ปกติของทุกปี ในคืนก่อนวันวิสาขบูชาที่ชาวเชียงใหม่ และผู้คนที่อาศัยในจังหวัดนี้ จะได้ร่วมกันตามรอยครูบาศรีวิชัย ด้วยการเดินขึ้นดอยสุเทพ เพื่อประกอบพิธีบุญ เวียนเทียน ใส่บาตรในเช้าวันรุ่งขึ้น และปีนี้ก็เช่นกัน เวลา 23.00 น. ของวันที่ 29 พฤษภาคม นับเป็นอีกวันหนึ่งที่ฉัน และบรรดากลุ่มเพื่อนๆ พี่ๆ นัดหมายกันว่าปีนี้เราจะเดินขึ้นพระธาตุดอยสุเทพกัน เราเริ่มออกเดินทางกัน ณ เวลานั้น ผู้คนหลายนับพัน ต่างพากันเดินขึ้นพระธาตุดอยสุเทพ นับเป็นอีกแรงศรัทธาหนึ่งที่ฉันเองยังรู้สึกทึ่งในศรัทธา และเลื่อมใสในประเพณีนี้ เดินพูดคุยกันไปเรื่อยๆ เราใช้เวลาในการเดินครั้งนี้ 4 ชั่วโมง 30 นาที ถึงพระธาตุเวลา ตี 3.30 น. หมดแรงกันเป็นแถวๆ อยู่รอกันจนเช้าแบบว่าไม่ได้นอนกันเลยทีเดียว พร้อมใจกันเวียนเทียน และใส่บาตร เรียกได้ว่าอิ่มบุญกันถ้วนหน้า แบบว่าถ้าใครที่ยังไม่เคยร่วมประเพณีนี้ ก็อยากจะขอเชื้อเชิญ เพราะเป็นกิจกรรมทางพุทธศาสนาที่เรียกได้ว่าได้ทำบุญในอีกรูปแบบหนึ่งกันเลยทีเดียว
วัดสำคัญของเชียงใหม่ นักท่องเที่ยวมักขึ้นไปนมัสการ จนมีคำขวัญชาวบ้านในสมัยก่อนว่า ไปเชียงใหม่ต้อง ไปกำแพงดิน กินข้าวซอย ขึ้นดอยสุเทพ คนเชียงใหม่เองยังเดินทางไปนมัสการอยู่เป็นประจำ ด้วยเชื่อว่าการขึ้นไปนมัสการพระธาตุ เสมือนกับการไปแสวงบุญ เนื่องจากสมัยก่อนการเดินทางขึ้นดอยนั้นทำได้ยาก
ประวัติ ตั้งขึ้นในสมัยโบราณตั้งแต่ พ.ศ. 1962 ครั้งพญากือนา กษัตริย์องค์ที่ 6 แห่งราชวงศ์มังราย ทรงนิมนต์พระสุมนเถระจากสุโขทัยเข้ามาเผยแผ่พระพุทธศาสนาในเชียงใหม่ ท่านได้นำพระบรมสารีริกธาตุมาด้วยจำนวนสององค์ พญากือนาจึงโปรดให้สร้างเจดีย์ขึ้นที่วัดสวนดอกและวัดพระธาตุดอยสุเทพ ในระยะแรกวัดพระธาตุดอยสุเทพยังไม่มีพระภิกษุจำพรรษา ต่อมาประมาณปี พ.ศ. 2081-2100 พระญาณมงคลโพธิเถระจากลำพูน มาจำพรรษา และสร้างบันไดหินจากฐานขึ้นไปยังองค์พระบรมธาตุ ต่อมาได้ก่ออิฐถือปูนเป็นบันไดนาค
พ.ศ. 2348 พระเจ้ากาวิละโปรดให้บูรณะปฏิสังขรณ์พระบรมธาตุและสร้างวิหารสองหลัง และเริ่มงานประเพณีเดินขึ้นดอยเพื่อไปทำบุญในวันแปดเป็ง (เหนือ) หรือวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 6 วันวิสาขบูชา พ.ศ. 2478 ครูบาศรีวิชัย นักบุญแห่งล้านนา ได้เชิญชวนให้ประชาชนชาวเหนือร่วมแรงร่วมใจกันสร้างถนนจากเชิงดอยขึ้นไปสู่วัดพระธาตุ โดยเริ่มลงมือเมื่อวันที่ 9 พ.ย. พ.ศ. 2478 เสร็จสิ้นเมื่อวันที่ 30 มี.ค. พ.ศ. 2479 ใช้เวลาเพียง 4 เดือน 22 วันเท่านั้น รวมระยะทาง 12 กม.
อนุสาวรีย์ครูบาศรีวิชัย อยู่ตรงบริเวณทางขึ้นพระธาตุดอยสุเทพ เป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ที่ชาวเชียงใหม่ให้ความเคารพอย่างมาก ผู้ที่เดินทางขึ้นดอยสุเทพมักจะแวะนมัสการอนุสาวรีย์ครูบาศรีวิชัยเพื่อความเป็นสิริมงคลก่อนเดินทางขึ้นดอย อนุสาวรีย์นี้สร้างขึ้นหลังจากที่ครูบาศรีวิชัยมรณภาพแล้ว ทางราชการและชาวเมืองเชียงใหม่ได้บริจาคทรัยพ์ช่วยกัน โดยให้กรมศิลปากรเป็นผู้ออกแบบสร้าง เมื่อแล้วเสร็จได้นำมาประดิษฐานไว้ที่เชิงเขาห้วยแก้วอันเป็นจุดเริ่มต้นขึ้นดอยสุเทพดังที่ปรากฏอยู่ในปัจจุบัน
บันไดนาค จากลานจอดรถจะขึ้นสู่พระธาตุ มีบันไดนาคเจ็ดเศียร เป็นปูนปั้นประดับกระจก นักท่องเที่ยวนับแต่อดีตจนปัจจุบันนิยมถ่ายภาพกับเศียรพญานาคเป็นที่ระลึก ว่ากันว่าบันไดนาคมีถึง 300 ขั้น แต่เท่าที่นับได้จริงๆ มี 185 ขั้น ผู้ที่จะขึ้นไปนมัสการพระธาตุต้องเดินขึ้นบันไดนาคนี้ทุกคน หลายปีก่อนยังมีรถรางไฟฟ้าอำนวยสะดวก แต่เกิดอุบัติเหตุจนรถรางชำรุดเสียหายไปเมื่อไม่นานมานี้เอง 
เจดีย์วัดพระธาตุดอยสุเทพ เป็นเจดีย์ทรงเชียงแสน มีฐานสูงย่อมุมระฆังทรงแปดเหลี่ยม และมีบัลลังก์แปดเหลี่ยม ทั้งองค์ปิดด้วยทองจังโก (ดีบุกปิดทอง) บริเวณที่ประดิษฐานองค์เจดีย์ ยกพื้นสูงเป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า มีวิหารทิศอยู่ทางด้านตะวันตก มีระเบียงรอบองค์พระธาตุเชื่อมวิหารทั้งสี่องค์ ภายในมีภาพพุทธประวัติ รอบบริเวณสะอาดและร่มรื่น เมื่อมองจากบริเวณเจดีย์ลงมาจะสามารถเห็นวิวทิวทัศน์สวยงามของตัวเมืองเชียงใหม่ โดยเฉพาะช่วงหัวค่ำมีแสงไฟจากตัวเมืองระยิบระยับ
